Âşıq Beşti (Kelbecer, 1836-Kelbecer, 1936)


19. yüzyılın ünlü kadın âşıqlarından olup, tahminen 1836 yılında Azerbaycan'ın Kelbecer bölgesinin Lev köyünde dünyaya gelmiştir. Hiçbir eğitim görmemesine rağmen; akıllı, hazır cevap bir kişi olarak tanınırdı. Âşıq Elesqer, Ağdabanli Âşıq Qurban gibi üstad âşıqların meclisine katılmış; kendisi de çok sayıda çırak yetiştirmiştir.

 

Şiirlerinde bayatı, geraylı, qoşma, ağıt gibi türleri çok güzel bir şekilde işlemiştir.

 

Aşıq Besti'nin hayatı zorluklarla doludur. 17-18 yaşlarında iken bir çobana gönlünü kaptırmış; fakat bu aşk, çobanın beyler tarafından öl-dürülmesiyle, vuslata eremeden sona ermiştir. Bu hadiseden sonra anne ve babası evlenmesi için baskı yapmışsa da, o evlenmemiştir.

 

Şiirlerinin esas konusunu haksızlıklardan şikayet, zulmedenlere karşı isyan oluşturmaktadır. Rivayet edildiğine göre, ağlamaktan gözlerini kaybeden aşıq, halk arasında "Kör Beşti" ismiyle de anılmaktadır.

 

Basarkeçer, Daşkesen, Gedebey vb. yerlerde âşıqhk yapan Beşti, ömrünün sonuna doğru köyüne dönmüş ve 1936 yılında burada vefat etmiştir.


LALE

Yarm qanlı köyneyi tek,

Qızarır yol üste lale.

Xan Çoban'ı getir dile,

Bir şirin can iste, lale.

 

Derdim dönüb hekayete,

Canım dozer bu zillete,

Yar mezarın ziyarete,

Gelib deste deste lale.

 

Hara getsen, gelerem men,

Ahu kimi melerem men,

Besti deyer, ölerem men,

Bu dağlardan getse lale.

 

ÇOBAN DAĞI

Senden axır ab-ı kövser,

Suyun baldı Çoban Dağı.

Bezenmisen gelin kimi,

Ne calaldı, Çoban Dağı.

 

Kekliklerin qonur daşa,

Qaqqıldaşa, qaqqıldaşa,

Her gören eyler tamaşa,

Bir xeyaldı Çoban Dağı.

 

Her dürlü çiçek sinende,

Tapılmaz geyri çemende,

Bahar fesli Besti sende,

Qonaq qaldı, Çoban Dağı.

BİLGİNEN

Yaxşı tam Elesger'i, Qurban'ı,

Nece bele ner aşığı bilginen.

Qiymet qoysan geraylıya, qoşmaya,

Nezmindeki yaraşığı bilginen.

 

Vaxtsız daşım qurbet ele atıldı.

Ne derd desen menim üçün tapıldı,

Ağlamaqdan gözlerim de tutuldu,

Getdi gözün nur ışığı bilginen,

 

Heç bilmirem neler yatır sinemde,

Men çekeni, çekmez, Esli, Kerem de,

Şirin can çürüdü möhnet ü qemde,

Beşti görüb Sen'an Dağı bilginen.

 

AY OLMAZ

Zulmü şebahetde beylerin tayı,

Olmaz bu dünyada, olmaz, ay olmaz.

Ne yar yara yeter, bir murad alar,

Bir kimse vay olmaz, olmaz ay olmaz.

 

Her ne görse deyer, külli, var menim,

Alma menim, heyva menim, nar menim,

Söndürdü çırağım bi-ilqar menim,

Çeşmim kimi bir çay olmaz, ay olmaz.

 

Çox axtardıq tapammadıq bir çara,

Beyler günümüzü eyledi qara,

Bunlar ki, var Besti daha dağlara,

Ne yaz gelmez, ne yay olmaz, ay olmaz.