Âşıq Hüseyin Cavan (1916  - 1985)


1916 yılında Güney Azerbaycan'da dünyaya gelmiştir. Halk şiirinin hemen hemen bütün şekillerinde söyleyen Cavan, diğerlerine göre geraylılarında ve koşmalarında daha başarılıdır. Çeşitli konularda şiirler söylemiştir. Güney Azerbaycan'ın güzelliklerini, kahramanlarını dile getiren memleket şiirleri yazmıştır:

 

Gözlerim veteni qemli görende.

Derdim tezelendi, xeyala düşdüm.

Xalqm nalesinden, xalqın anından,

Alışdım odlara, bu hala düşdüm.

 

Celladlar elinde dağılır veten,

Ayrılır analar körpelerinden,

Elin nalesini eşitdikce men,

Dolandım, mahaldan mahala düşdüm.

 

Sık sık Güney Azerbaycan'ın dağlarım, şehirlerini anlatan Cavan, "Garadağ" redifli koşmasında bölgeyi şöyle dile getirmektedir:

 

Tebriz bir anadır, sen de oğlusan,

El bilir, ürekden ona bağlısan,

Oğlun Settarhan'dan sine dağlısan,

Onuncün ağarıb başın Qaradağ.

 

Hüseyin Cavan, Güney Azerbaycan'da olduğu gibi Kuzeyde de sevilmiştir. Gerek Güneyde, gerekse Kuzeyde birçok âşık onun tesirinde kalmıştır.

 

İran'da Pişevirî harekatından sonra Kuzey Azerbaycan'a gelen Cavan'ın, Azadlık Mahnıları (1935), Danış Telli Sazını (1966) El Aşığı (1973), Şerefli Saz, Qoşmalar, Şiirler gibi yayımlanmış eserleri vardır. Bunların dışında üç tane de halk hikâyesi tasnif etmiştir.

 

Hüseyin Cavan 1985 yılında vefat etmiştir.


BOYLANA BOYLANA

Azad bir qiz girib bağa,

Gezir boylana boylana.

Xumar gözün sola, sağa,

Süzür boy lana boylana.

 

İçib eşqin bulağından,

Gezir Mecnun sorağından,

Ter qonçeni bulağından,

Üzür boylana boylana.

 

Alıb kitabı eline,

Baxır her bir setrine

Atılıb eşqin gölüne,

Üzür boylana boylana.

 

Açıb qonçe dehanını,

Qumru tekin zebanını,

Cavan Hüseyn'in canını,

Üzür boylana boylana.

 

YAR ÜZME ÜZME

Oldum dili şikeste, ey boyu beste,

Elim eteyinde yar, üzme üzme,

Nedir sinen üste lebleri püste,

Mürvet et canımı yar üzme üzme.

 

Dermansız bimaram, yar intizaram,

Könül tutmur aram, sendedir çaram,

Men de günahkaram, ne qeder varam,

Qoy baxsın gözlerin, yar üzme, üzme.

 

Me'nalar me'nasi, gözeller xası

Men derdin davası, könül bennası,

Hüseyin'dir, qadası, var temennası,

Eşqin deryasında, yar üzme, üzme.

 

DAYANAR MI?

Derdli anaların, gelin qızların,

Acı feryadına daş dayanar mı?

Gece gündüz yolda qalan gözlerin,

Qara gilesinde yaş dayanar mı?

 

Sevgilim üzüme qezeble baxsa,

Bütün varlığımı yandırıb yaxsa,

Mehriban gözlerde ildırım çaxsa,

Kirpikler alışsa, qaş dayanar mı?

 

Gerek zülüm evini eyleyek berbad,

Çıxmaya göylere bir nale feryad,

Ovunu şahin tek axtaran seyyad,

Ovun beresinde çaş dayanar mı?

 

Itirme vaxtını, ey Cavan Hüseyn

Axtar deryalarda gövherin yerin,

Yaratmaq eşqile işleyen beyin,

Vaxtmı itirib boş dayanar mı?

GÖZELDİR

Könül seyr eleyir Azerbaycan'ı,

Her odası, her diyarı gözeldir.

Cefalı düzleri, uca dağlan,

Göy çemenli yaylaqları gözeldir.

 

Alaçıqlar çemenzara qurulub,

Yamaçlara elvan bezek vurulub,

Vetenimin, çemenleri durulub,

Durna gözlü bulaqları gözeldir.

 

Bağçalar getirir şirin bannı,

Yetirir ellere her novbarını,

Yaşadır Hüseyn'in arzularını,

Bu toprağın etibarı gözledir.

 

CAN DESİN

Açılıbdır, gözel bahar, yaz indi,

Şeyda bülbül gülüstana can desin.

Qoy sözünde elin qelbi döyünsün,

Qalsın ele bir nişane, can desin.

 

Kerem gezdi lelesile Esli'ni,

Axtarmadi nesebini eslini,

Axır tapdı gözellerin eslini

Aşiq odur yana yana can desin.

 

Ezberimdir, can etmişem inin aye,

Her xoş günüm beraberdir min aye,

Veten üçün men qurbanam,

Minaye, Eşidenler bu qurbana can desin.

 

Qevvas könlüm, deryalarda üz barı,

Ger bağbasan gül becerdim, üz barı,

Axtardiğim canan geldi, üz barı,

Aşiq olan bu canana can desin.

 

Tebib, indi aç yaramı, yar, sarı,

Gece gündüz sızıldardım yar sarı,

Gül rengimi elemişdi yar sarı,

Döndermişdi za'ferana, can desin.

 

Azerbaycan, men İrağa düşmerem,

Ben terlanam, şarla zağa düşmerem,

Qanad çalsam her budağa düşmerem,

Terlan könlüm hoş mekana can desin.

 

Ana südü dehanimde şirindi,

Men emmişem qana qana şir indi,

Aşiq Ferhad, gönlü dağlar Şirindi,

Cavan, çalsın, mehribana can desin.