Âşıq Peri (Maralyan,1811 - Şuşa,1847)


Azerbaycan'ın kadın âşıklarındandır. 19. yüzyıl âşıklarından olup 1811 yılında Karabağ hanlığına bağlı Cebrayıl bölgesinin Maralyan köyünde doğdu. İlkokulu köyünde tamamladıktan sonra, âşık şiirine ilgi duymaya başladı. Kısa bir süre içerisinde "Aşıq Peri" ismi her tarafa yayıldı ve çağdaşı âşıkların ilgisini çekti. Tahminen 1830 yılında Şuşa'ya göçtü ve ömrünün sonuna kadar orada yaşadı.

 

Feridunbey Köçerli, onun alımlı güzel bir hanım olduğunu, şöhretinin her tarafa yayılmış ve taliplerinin her geçen gün artmış olduğunu yazar. Şairler ve devlet adamları nezdinde itibar ve hürmet görmüş, şairler onun güzelliğini şiirlerine konu yapmıştır.

 

Aşık Peri, Mirze Hesen Mirze, Kerbalayı Abdullah Çanızade, Cafer Guluhan Neva, Mirzecan Mededov, vs. gibi âşık ve şairlerle atışmıştır. Bu atışmaların hemen hemen hepsinde başarılı olmuştur.

 

Onun elimizde bulunan şiirleri daha çok koşma türündedir. Bu koşmalar sade, açık ve anlaşılır bir dille söylenmiştir.

 

Aşık Peri, tahminen 1847 yılında Şuşa'da vefat etmiştir.

 

BAXTIM

Ne müddetdir bu qefletden,

Oy anırtırsan, qara baxtım.

Çekdirdiyin eziyyetden,

Usanmirsan, qara baxtım.

 

Atmısan ümman-i qeme,

Gülüne etmisen aleme,

Meni derde salıb yene,

Dayanmırsan, qara baxtım.

 

Axıtdm sel tek qanımı,

Üzmüsen cavan canımı,

Almısan ad ü sanımı,

Utanmırsan, qara baxtım?

 

Yaşayıram zehmet ile,

Çetinlikle, zillet ile,

Sen Peri'ye hörmet ile,

Dolanmırsan, qara baxtım.

 

OYNAŞIR

Katiblerin şahı, defter içinde,

Qelem ile nazik eller oynaşır.

Fitneli, fe'llisen, nazlı qemzeli,

Dehanında şirin diller oynaşır.

 

Eşqinin elinden gederem bada,

Derdim olub günü günden ziyada,

Şive-yi reftarın düşende yada,

Bağrımın başında miller oynaşır.

 

Dad eylerem, haray naşı elinden,

Yandı ciyer eşq ataşı elinden,

Men ne deyim gözüm yaşı elinden,

Üzüşür sonalar, göller oynaşır.

 

Adam var, dolanır mekrin içinde,

Adam var, dolanır zikrin içinde,

Senin kamalında fikrin içinde,

Ecayib qerayib hallar oynaşır.

 

Peri'yem, xelqlara olmuşam bacı,

Kimsenin kimseye ne ehtiyacı,

Belx'in, Buxara'nın, Hindin xeracı,

Zenexdanda siyah xallar oynaşır.



 

MİRZECAN İLE AŞIQ PERİNİN DEYİŞMESİ

Mirzecan:

Men ki öldüm, hesretinden ey Peri

Canım alıb, o mestane gözlerin.

Yanında qezmesi, işvesi, nazı,

Her dem baxıb, afetane gözlerin.

 

Aşıq Peri:

Her ne ki danışsan efsanedendir,

Batacaqdır mekr-i qane gözlerin.

Sen mene reqibsen, hemi namehrem,

Sataşmasın zenexdane gözlerin.

 

Mirzecan:

İstemenem seyreqebin ülfetin,

Çox çekirem senin çünki möxnetin,

Çünkü bilmiş ağlamağın lezzetin,

Qoy ağlasın, yana yana gözlerin.

 

Aşıq Peri:

Tebib olan, yare bağlamaq ile,

Eşq oduna ciğer bağlamaq ile,

Kim vaye çatıbdır ağlamag ile,

Bica yerde doydu cana gözlerin.

 

Mirzecan:

Eqlimi itirib, zayii olmuşam,

Derdinden başlayıb, sayil olmuşam,

Alem bilir sene mayil olmuşam,

Od salıbdır Maralyan'a gözlerin.

 

Aşıq Peri:

Eşqin mestiyinden ayıl değilem,

Her ne ki danışsan, qayıl değilem,

Leyli sifet, sene mayil değilem,

Mecnun kimi, ne divane gözlerin.