Bababey Şâkîr (Karabağ,1769 - Karabağ,1844)


19.yüzyil âşıklarından olup, tahminen 1769 yılında Karabağ'da dünyaya geldi. Şiirlerinden birinde söylediği; "Men özüm, övlad-i Penah aliyem" mısraından da anlaşılacağı üzere, Karabağ hanlarından Penah Han Cevanşir'in soyundandır. Zakir (1784-1857), onu üstadı ve yakın dostu olarak kabul eder. Onun vefatı için şiirler söyleyen Zakir, şöyle demektedir:

 

“Driga gitdi bir bir derd bilenler, ferd men qaldım,

Cahanda xetiri qemgin, dili pürderd men qaldım.”

 
 
Şakir mizahî şiirlerinde genellikle sosyal konuları ele almıştır. O, Rus yöneticilerine yaltaklananları, cahil molllaların peşinden gidenleri, rüşvet yiyen yöneticileri, Rus memurlarını ve onları destekleyen yandaşlarını tenkit eder. Çarlık dönemindeki Karabağ vilayetinde kanunsuzluğun, ahlâksızlığın, kötülüğün günden güne artması; halka yapılan zulümler ve adalet arayışı, Bababey Şakir'in şiirlerinin başlıca konularını oluşturmaktadır.

 

Bababey Şakir, 1844 yılında Karabağ'da vefat etmiştir.


 

DÖNÜB

Quberniya bina olandan beri,

Oğrunun her biri bir xana dönüb.

Çox yetişib erze divan eyleyen,

Dağılıb vilayet virana dönüb.

 

Murovlar buyurur: "Oğurluyun at,

Naçalnikden elemeyin ehtiyat.

Olmaz urusluqda elemek isbat,

Onuncun tülküler aslana dönüb.

 

Dexi bizde qalmayibdır day, dana,

Ged erik serdara, yetişdik cana,

Olubdu oğrular sahib-i xana,

O ki, ev sahibi mehmana dönüb.

 

Var idi on atım, iyirmi malım,

Qerez, bir tövr ile keçirdi halım,

Yiğib bir defeye apardı zalim,

Qapımız sovrulmuş xırmana dönüb.

 

Bu esrde olan sahib-i ixtiyar,

Tamam oğurluqda olubdu pergar,

Yatmayıb sübhe dek dartar ne ki, var,

Qarabağm malı bostana dönüb.

 

Qalmışıq meettel sultanlı, xanh,

Eğer bele keçse qalmaz bir canlı,

Kür'ün o tayında olurdu qanlı,

İndi bu dağılmış Şirvana dönüb.

 

Deyirler bu saat Qanlı İsmayıl,

Bir milyon dövlete olmayır qayil,

Kesib Eriklini misli-Ezrayıl,

Bac alır her gelen karvana dönüb.

 

Resuldan şerm yox, ilahiden bim,

Allah rızasına danışmaz heç kim,

Qarabağ düzelmez, menim ezizim,

Çünki öz ehlimiz şeytane dönüb.

 

Emiraslan idi evvel talançı,

Gece-gündüz qirta yığan dilenci,

Uzun nefs, mütegellib, yalancı,

İndi alem Emiraslana dönüb.

 

O ki, Şahnazoğlu, hamıdan başdı,

At Rehim'in oğlu ile yoldaşdı,

Kelenterli Göyüş, Şirvanlı daşdı,

Ağammed qardaşı Qurbana dönüb.

 

Bu dörd-beş dananın elinde zarıq,

Apardı her ne var qüteüttariq,

Zülnı ifrat, menzil uzaq, at arıq,

Qaradağlı bize Tehrana dönüb.

 

Murovlar oğrunu buyurur günde:

"Girin pusqusuna, gözleyin gende,

Görün salabilirsiz mi kemende?"

Heç demez, it oğlu ceyrana dönüb.

 

Bu ne qubernator, bu nece serdar,

Dağılıb vilayet oldu tarumar,

Cildlenibdir rüşivete murovlar,

Xelqin işi ah ü efğane dönüb.

 

Bundan egdem eller gederdi dağa,

Mehebbed elerdi düşen gonağa,

İndi gede bilmez evden İrağa,

Kişiye dövleti zindana dönüb.

 

O ki, Efetlinin özgedir karı,

Tamam onlarındır ölkenin varı,

Razıyıq, vereler bize bir xarı,

Bir edna gedası sultana dönüb.

 

Şerm, heya qalmayıbdi bizlerde,

Oğurluq, xudkeşlik olub biperde,

Onuncun düşmüşük here bir derde,

Tapılmayır çörek-dermana dönüb.

 

Deyü burda olan işlerden agah,

Bele me'lum edaletli padişah,

Xelqin feryadına yetişsin Allah,
Bu dövran bir özge dövrana dönüb.