Dollu Mustafa (XIX. yüzyıl)


19. yüz yıl âşıklarından olduğu tahmin edilmektedir. Hayatı hakkında fazla bilgimiz yoktur. Devrinin üstad âşıklarından olduğu rivayet edilir.

 

Geraylı, koşma, muamma ve muhammes türlerinde şiirler söyleyen Mustafa, bu türlerde oldukça başarılıdır.

 

Sevgilisini anlattığı geraylı ve koşmaları akıcı ve sadedir. Edebî sanatlar ustalıkla kullanılmıştır:

 

Ağ üzde, xalı benövşe,

Könül hesret yumru döşe,

Axtarır gözüm hemişe,

Senem seni, Senem seni.

 

Koşma diyebileceğimiz ancak, büyük ölçüde “Vücutname” konusunun işlendiği “ Giz Olar” redifli şiiri ve muammaları da sanatı bakımından mühimdir.


QAYIT İNDİ

Sallana, sallana geden Salatın,

Gedirsen bağçaya, qız qayıt indi.

Süsenden, sünbüllen, lale, nergizden,

Qoncadan desteni düz, qayıt indi.

 

Gözellerde üz bürümek yamandı,

Menden yana durma, öldüm amandı,

Bugün ayrılıqdi, axır zamandı,

Ömür başa deydi, tez qayıt indi.

 

Qanlı cellad kimi qanımı içme,

Ömrüm zemisini budayıb biçme,

Xeflenib ovçudan aralı keçme,

Ceyransan, çölleri gez, qayıt indi.

 

Tutuldum eşqine, düşdüm sorağa,

Getme göz önünden perim, İrağa,

Daha dözebilmem derde, ferağa,

Qoy sinem üstüne köz, qayıt indi.

 

Mustafa ister ki, dilber yüz yaşa,

Üzünde xallarım eceb tamaşa,

Benzersen ördeye, o yaşılbaşa,

Çalxalan göllerde üz, qayıt indi.

Gıfılbend Sual-Cavab - HEY 

Sual:

Hansı dağdı, heç eritmez qarını,

Hansı bağdı, yemek olmaz barım,

O kimdi, tapmadı öz xirdarmı,

O hansı insandı, etmez bazar, hey.

 

Cavab:

Qaf Dağıdı, heç eritmez qanın,

Yemek olmaz qoynun içi narını,

Cebrayıldı, tapmaz öz xirdarmı,

Ezrayıldı, heç eylemez bazar, hey!

 

Sual:

O nedi ki, göyden yere sallanar,

O nedi ki, her ne versen allanar,

O nedi ki, göbeyinden nallanar,

O nedi ki, qatarlanmış gezer hey.

 

Cavab:

O yağışdı, göyden yere sallanar,

O uşaxdı, her ne desen allanar,

O nehredi, göbeyinden nallanar,

Qarışqadı, qatarlanmış gezer, hey!

 

Sual:

O kimdi ki, geyinibdi ağları,

O kim idi, dolanırdı dağları,

O kim idi, bezeyirdi tağlari,

O kim idi, onun gülün üzer, hey!

 

Cavab:

O Leyli'di, geyinibdi ağları,

O Mecnun'du, dolanır hey dağları,

O Yusif di, bezeyibdi tağları,

Züleyha'dı, her busatın düzer, hey!

 

Sual:

O neydi ki, zerresinden ay oldu?

O neydi ki, qetresinden çay oldu?

O neydi ki, bu dünyada hey oldu?

O kim idi, ona qebir qazar hey!

 

Cavab:

O gün idi, zerresinden ay oldu,

O ümmandı, qetresinden çay oldu,

Xızır idi, bu dünyada hey oldu,

Cebrayıldı, ona qebir qazar hey.

 

Sual:

O hansı guşdu ki, eyler hezeri,

Hey geder, her yana salar nezeri,

O hansı seherdi, üçyüz bazarı,

Mustafa matahın orda düzer, hey!

 

Cavab:

Can quşudu, göyde, eyler hezeri,

Hara getse, ora salar nezeri,

Qebristandı, üçyüzaltmış bazarı,

Mustafa'dı, o bazarı bezer, hey!