Fatma Xanım Kemine (Şuşa, 1840-Şuşa, 1898)


19. yüzyıl kadın şairlerindendir. 1840-42 yıllarında Şuşa'da doğmuştur. 1898 yılında vefat etmiştir. Fatma Hanım küçük yaşlarından itibaren şiire ilgi duymaya başlamıştır. Zaten babası da (Ağa Mirze Bey Baba) şairdi ve "Fena" mahlası ile şiirler yazardı. Fatma Hanım Farsçayı da mükemmel bilmekte olup, o dilde de şiirler yazmıştır. Kemine'nin eserleri 19. yüzyıl tezkirelerinde de geçmektedir. 19. yüzyıldaki üç beş kadının içerisine girebilmesi onun gücünü gösteren bir başka belgedir. O da devrindeki birçok âşığın şiirlerine nazire yazmıştır.

 

Hem halk, hem de klasik şiir şekillerinde şiirleri vardır. Ancak elimizdeki kaynaklarda onun, klasik şekillerde yazmış olduğu şiirleri daha fazladır.

 

Köçerli, Kemine'yi "nadire-yi zemane" olarak kabul eder ve ölümünü büyük bir kayıp olarak nitelendirir.


QALINCA

Şikar olub elden ele düşmesin,

Qurulmuş torlara, felek düşmesin,

Yaman göze, yaman dile düşmesin,

Qan ağlaram qürbet elde qalınca.

 

Bir vaxtlar Qapancı'da saxlandm,

Zabitinin gözlerini bağladın,

Ebes yere qefil açıb tulladın,

DincelmezemS ta bir soraq bilince.

 

Seyyad olub, ov dalınca getmezdim,

Dünyada çox qem ü qüsse etmezdim,

Heç bir kesin eteyinden tutmazdım,

İndi ta yalvarram rüsva olunca.

 

Bir seyyadın elden getdi terlanı,

Ta ömrüne felek saldı nalanı,

Çağırır her zaman kadir mollanı,

Ağlayıban her dem onu deyince.

 

Bahar olcaq, şaxbazım, ov eyledin,

Unutdun menzilin, me'van neyledin?

Ne bir geldin çemen vesfin söyledin,

Ne seyr etdin gül çiçekler solunca.

 

Semender tek od tutuban yansaydın,

Her bahar ger xeyir serin bilseydin,

Alıb qucağına bağra bassaydın,

Keseydin ellerin ondan üzünce.

 

Bir müddet gediben qürbetde qaldım,

Her yana baxdıqça heyretde qaldım,

Ne bir ses eşitdim, ne soraq aldım,

Tekebbür eyledim nahaq dalınca

 

Ey kaş ki, olmayaydı dünyade,

Ömür me'muresm veriben bade,

Qem qüsse çekmeye olub amade,

Leng olaydım möhnet suyun içince.

 

Vetenden el çekib, baş götdü qaçdı,

Yuvadan çıxuban bal ü per açdı,

Canımı çox yanar odlara sacdı,

Qan ağlaram o qürbetden gelince.

 

Ne bilmedi sevda, ne de duymadı,

Ne rahet bir menzilinde uy(u)madı,

Ne çemenden, ne çiçekden doymadı,

Men de onu bir göreydim doyunca.

 

Ay ağalar, bir terlanım uçubdur,

Sağ elimden, sol elime alınca,

Onu tutan xeyrin behrin görmesin,

Men feqirin nalesi var dalınca

 

Peyile ta bir tülegi qoymaram,

İntizardan gözüm yumub uy(u)maram,

Gece gündüz iylemekden doymaram,

Seyyadıyam o terlanm, ölünce.

 

Yüz min seyyad olsam tutabilmerem,

Dalınca yügürrem çatabilmerem

Cılqısm bilmesem, yatabilmerem,

Göz tikerem yollarına, gelince.

 

Kemine, ta elden getdi, görmezsen,

Lezzet ile bir de dövran sürmezsen,

Ehl-i neş'e zümresine girmezsen,

Kaş öleydin bu günleri görünce.