Qaracaoğlan (17. Yüzyıl)


Köroğlu gibi Qaracaoğlan da âşık edebiyatımızın açıklıkla bilinemeyenlerindendir. Bugüne kadar, Türk âşık edebiyatında 7-8 tane Qaracaoğlan'ın varlığı düşünülürse de, Azerbaycan'da bilinen Qaracaoğlan'ın bunlardan hangisi olduğu belli değildir. Bu durum, Qaracaoğlan'ın hayatı hakkındaki bilgileri hep tereddütlü vermemize sebep olmuştur. Azerbaycan sahasındaki Qaracaoğlan mahlaslı şiirlerin Anadolu sahasındaki Qaracaoğlan şiirleriyle benzerlik göstermesi düşünülmesi gereken bir başka konudur.

 

İşte bütün bu karışıklıklardan dolayı bizde Qaracaoğlan hakkındaki bilgileri Azerbaycan sahasından aktararak vermek istiyoruz.

 

Qaracaoğlan'ın doğum ve ölüm tarihi belli değildir. Bilinen bir gerçek varsa; o da, Qaracaoğlan'ın 17. yüzyıldan bu yana sözlü ve yazılı kaynaklarda bilinmesidir.

 

Azerbaycan sahasında anlatılan Qul Mahmut hikâyesinde Qaracaoğlan'ın, saz çaldığı, şiir söylediği; bunun üzerine Ölen üç kişinin dirildiği anlatılmaktadır. Bu hikayeye göre Qaracaoğlan velî tipine meyleden bir âşıktır.

 

Azerbaycan sahasında Qaracaoğlan'ın şiirleri, 8 ve 11'li hece veznine göre söylenmiştir. Dil, Anadolu sahasında olduğu gibi, sadedir.


 

YALVARA YALVARA

Yar gerek yarın qeydine,

Qala yalvara yal vara.

Yüz naz ile qol boynuna,

Sala yalvara yalvara.

 

Sevdim bir serxoş Leylini,

Yadlara vermez meylini,

Küsdürüb srxux könlünü,

Ala yalvara yalvara.

 

Qaracaoğlan sözünde,

Canan xeyah gözünde,

Qaldım hesret, yar üzünde,

Xala, yalvara yalvara.

 

SEDEF

Susayırsan can almağa,

Qaytan qaşi qara, Sedef!

Vurubdur ol kirpiklerin, B

u sineme yara, Sedef!

 

Sen menim sohbetim, sözüm,

Senden ayrı nece dözüm,

Xesteyem, düşübdür gözüm,

Qoynundaki nara, Sedef!

 

Men mayılam şirin dile,

Ağ üzünde qara tele,

Mecnun kimi salıb çöle,

Eyleme avara, Sedef!

 

Yaxm dosta hiyle qurma,

Seyrağıba yaxın durma,

İnsaf ele, gel qucdurma,

Ter qoncam xara, Sedef!

 

Sensen dağların ceyrani,

Olum gözlerin qurbanı,

Çekme Qaracaoğlan'ı,

Tellerinden dara, Sedef!

 

AY QIZ

Ne baxırsan daldalardan,

Dad elinden aman ay qız!

Kirpiklerin qanım içir,

Cellad qaşm kaman ay qız!

 

Her dem qarşımda esirsen,

Her dem barışır küsürsen,

Gah asırsan, gah kesirsen,

Yox mu sende iman ay qız!

 

İsterem qadanı alam,

Gerdenine qolum salam,

Senin ucundan abdalam,

Gel eyleme güman ay qiz!

 

Birce goymur qanh felek,

Şadlanıban biz de gülek,

Elbet bir gün ollam gerek,

Olma menle yaman ay qız!

 

Qaracaoğlan çek cefa,

Yarla eyle ehd ü vefa,

Bir vaxt sürdü senle sefa,

Keçdi xeyli zaman, ay qız.



DEMEDİM Mi

Ala gözlü nazlı dilber,

Vaxtın keçer demedim mi?

Gözlerin cellad yağıdır,

Qanım içer demedim mi?

 

Bax bu qaşa, bax bu göze,

Canım qurban olsun size,

Yaxasız göynekler bize,

Felek biçer demedim mi?

 

Qaracaoğlan merd ilen,

İşim yoxdu namerd ilen.

Felek meni bu derd ilen,

Salıb keçer demedim mi?

 

GELİN

Geder iken obanızdan,

Düşdü size yolum gelin!

Qovma aşığı qapmdan,

Sene Qurban olum gelin!

 

Eyrimceden keçir belin,

Ağ üze tökülüb telin,

Men senin şeyda bülbülün,

Sensen menim gülüm gelin!

 

Qarac(a) oğlan deyil yağı!

Olmuşam gözün dustağı,

Küsdürme qerib qonağı,

Qonub sene meylim, gelin!