Şemkirli Aşıq Hüseyin (Şamhor, 1811 - Karacaemirli, 1891)


19. yüzyılın ünlü âşıklarından olup 1811 yılında Şamhor vilayetinin Gupanlı köyünde doğmuş, daha sonra Karacaemirli'ye göçmüş ve ömrünün sonuna kadar orada yaşamıştır. 19. yüzyiln sonlarında (1891) vefat etmiştir.

 

Veli Huluflu, Himmet Elizade, Ehliman Ahundov gibi araştırıcılar onu hakkında değişik çalışmalar yapmışlardır.

 

Onun ustası "Demirci Mecnun" mahlaslı Âşık Keble Bağır'dır.

 

Hüseyin 19.yüzyılda Azerbaycan'daki aşkların ustası durumundadır. 20 yaşlarında âşıklık sanatıyla uğraşmaya başlamış ve 50 yılını bu yolda geçirmiştir.

 

Lirik şiir ve hicviyelerinde; ikiyüzlülerin, istismarcıların ve ahlaksızların acı bir dille tenkit edildiğini görürüz. Şiirlerinde mollaları, beyleri, memurları da tenkit etmiştir.

 

Güzelleme, muhammes, geraylı ve deyişmelerinde çok başarılıdır. Âşık, şiirlerinde halk dilinin zenginliklerinden ve tasvir unsurlarından ustalıkla istifade etmiştir.

 

Ehliman Ahundov'a göre "Zarına", "Zey-nelâbidini", "Sarayi", "Şemkir Gözellemesi", "Aşıq Hüseyin" gibi saz havalarının da yaratıcısı Âşık Hüseyin'dir.

 

Hüseyin, âşıklığın dışında, avcılık, ata binme gibi sporlarla da uğraşmıştır.

 

Mehemmed Borcallı, Çardahlı Nikiş, Seyfelli Âşık Penah onun yetiştirdiği âşıklar arasındadır.

 

Onun yüzlerce şiiri ve kendisinin tasnif ettiği üç halk hikâyesi vardır.


QOYNUNDA

Heber almaq ayıb olmaz,

O nedi, peri qoynunda?

Oldürersen men yazığı,

Saxlarsan narı qoynunda.

 

Otağına qedem basdıq,

Sohbetine qulaq asdıq,

Sinen döşek, memen yasdıq,

Sal, yatax, yeri qoynunda.

 

Sen ki, yarından doyubsan,

Bağrımın başın oyubsan,

Hüseyin'i yetim qoyubsan,

Qalıb elleri qoynunda.

 

SARI GÜL

Yarın bağçasında üç gül açılıb,

Ağ gül, qırmızı gül, bir de sarı gül.

Her üçü de birbirinden öymeli,

Ağ gül, qırmızı gül, bir de sarı gül.

 

O ağ gülün qapısından baxmalı,

Qızıl gülü al yanağa taxmalı,

Sarı gülü, deste tutub qoxmalı,

Ağ gül, qırmizı gül, bir de san gül.

 

Ağ gülü benzetdim göy göyerçine,

Şeker ezib, dehanının içine,

Hüseyn müştaq olub gülün üçüne,

Ağ gül, qırmizı gül, bir de sarı gül.

 

FATMA'NIN

Başına döndüyüm, ay duran canlar,

Gör nece siyahdı teli Fatma'nın.

Bedirlenmiş aya benzer camalı,

Düzülüb üzüne xalı Fatma'nın.

 

Duruşu tovuzlu, baxışı terlan,

Serinde bezeyi, qemzeleri qan,

Canıvı yolunda edesen qurban,

Gör nece göyçekdi ah Fatma'nın.

 

Geymişdi eynine vasıldan, aldan,

Lebleri qonçadan, yanağı güldan,

Zenexda9 çövresi düzülüb xaldan,

Axır leblerinin balı Fatma'nın.

 

Özüne beraber olur mu yarı,

Murazını versin perverdiyarı,

Qolunda qol bağı, qızil qatarı,

Heyif heyif yoxdu, le'li Fatma'nın.

 

Aşıq Söyün'ü tez yada salmağı,

Yaxşı olur qerib könlün almağı,

Xublarm toyunda mehman olmağı,

Qedemi mübarek olu Fatma'nın.

 

CAHAN QARI İLE DEYİŞME

Cahan:

Söyle görüm haralısan,

Danış indi sözün oğlan,

Ağlı, göylü, qaralısan,

Çıxart baxtım sazım oğlan.

 

Aşiq Hüseyn:

Menim eslim Gencelidi,

Şemkirbasan elim menim,

Seyasetler çekib başım,

Düşüb bura yolum menim.

 

Cahan:

Danışıxda naçar olsan,

Bağlamalar açar olsan,

Gece durub qaçar olsan,

 Izlederem izin oğlan.

 

Aşıq Hüseyn:

Dostum yolunda naçaram,

Çox bağlamalar açaram,

Ölünce çetin qaçaram,

Kesseler de dilim menim.

 

Cahan:

Reyhan sineni dağladar,

Qollarnı dar bağladar,

Anacığını ağladar,

Çeken olmaz nazın oğlan.

 

Aşıq Hüseyn:

Deryalara dalaram men,

Canım oda salaram men,

O Reyhan'ı alaram men,

Ona çatsa elim menim.

 

Cahan:

Xoş gelibsen Naxçıvan'a,

Derdini söyle Cahan'a,

Seni yetirrem Reyhan'a,

Onu görer gözün oğlan.

 

Aşıq Hüseyn:

Aşıq Söyün, aç meydanı,

Geldim, görüm Nahçıvan'ı,

Birce qucsaydım Reyhan'ı,

Derdim yoxdu ölüm menim.



AŞIQ ELESGER İLE DEYİŞME

 

Aşıq Elesger:

Hercaynım, dil bilmezin ucundan,

Döne döne men ziyana düşmüşem.

Doymaq olmaz gözellerin huyundan,

Pervane tek yana yana düşmüşem.

 

Aşiq Hüseyn:

Qırxlar piri özü verib dersimi,

Şair cergesinde" sana düşmüşem,

Arif meclisinde, alim yanında,

Nece defe imtahana düşmüşem.

 

Aşiq Elesger:

Dövletim çox oldu, qıymadım pula,

Kor oldu gözlerim, yapışdım dula,

Ne ölür, ne itir canım qurtula,

Mecnun teki bîyabana düşmüşem.

 

Aşiq Hüseyn:

Bir zaman elimde zil, bem saz oldu,

Gözeller menimle üz be üz oldu,

Suyum artıq geldi, toz ha toz oldu,

İndi de yumşalıb una düşmüşem.

 

Aşıq Elesger:

Elesger keçibdi namus, arından,

Alem yatabilmez ah u zarımdan,

Boşasam qorxuram oğlanlarımdan,

Boşayabilmerem, qana düşmüşem.

 

Aşiq Hüseyn:

Özüm aşıq olup gezirem elde,

Qaldı hesret gözüm ebrişim telde,

Elesger danışam 14 teşbih 5 timsalda,

Hüseyn deyer yaman dona düşmüşem.