Varhiyanlı Âşıq Mehemmed (XIX. yüzyıl)


19. yüzyıl âşıklarından olup, Zagatala vilayetinin Varhiyan köyünde doğmuştur. Ancak diğer pek çok Azerbaycan âşığında olduğu gibi doğum ve ölüm tarihi beli değildir. Onun hakkında bilinenler ise; Sayad Nova'nın çağdaşı olduğu, 65 yaşında vefat ettiğidir.

 

O, pek çok usta âşıkla alışmıştır, bilgili ve üstad âşıklarındandır. Geraylı, koşma, tecnis, muhammes, cigah zencirli müseddes, divanî türlerinde çok güzel şiirleri vardır. Zamanında bilinen bütün saz havalarını çalabilecek güçte bir âşıktır. Hicviyelerinde; cemiyette görülen aksaklıklar, ikiyüzlüler, ahlâksızlar, tembeller vs. ele alınıp, işlenmiştir.

 

Yukarıda bahsettiğimiz dallar arasında yer alan tecnislerde çok başarılı olan Mehemmed, edebî sanatları ustalıkla kullanmıştır.



GOYNUN İÇİNDE

Narıne, turunç durur qoşa,

Qız senin qoynun içinde.

Az qalır xeyalım çoşa,

Qız senin qoynun içinde.

 

Erisin dağların qan,

Tökülsün çaylara sarı,

Gürcistan'ın bir cüt narı,

Giz senin qoynun içinde.

 

Qaşın cellad, qanım içdi,

Ömrüm zemisîni biçdi

Bir zaman dövranım keçdi,

Giz senin qoynun içinde.

 

Qeddin elif, boyun beste,

Könül görcek, düşür xeste,

Derde derman iki xeste,

Giz, senin qoynun içinde.

 

Naz ile getdin hamama,

Mehemmed geldi salama,

Bostancı besler şamama,

Qız senin qoynun içinde.


TELLERİN

Xeber almaq ayıb olmaz,

Nedendi qısa tellerin.

Yoxsa aşiqin ölübdü,

Batıbdı yasa tellerin.

 

Uca dağlar ucası tek,

Şahmar ilen sucası tek,

Yaşilbaş eyricesi tek,

Senin de ese tellerin.

 

Mehemmed'em yana yana,

Yandı bağrım, döndü qana,

Çapar sala Gürcüstan'a,

Firengi basa tellerin.

AĞLARAM

Bir beri bax, ay qadasm aldığım,

Xeber gelmez, ellerinden ağlaram.

Dedim, abad olsun, bülbül oynasın,

Xar qovulsun, güllerinden ağlaram.

 

Hanalı barmağı, nazik elleri,

Görmez olduq, dexi kesik telleri,

Köçdü bizden, iraq düşdü elleri,

Göz kesildi, yollarından ağlaram.

 

Xeste olub, yar yanında qalmadim,

Canan, sene necin qurban olmadım,

Günahkaram, men yolunda ölmedim,

İntizamın, yollarından ağlaram.

 

Mehemmed'em, bu zuîmatda qalmışam,

Üz tutuban, ayağına gelmişem,

Gör iqlabım nece  şikest olmuşam,

Ayrı düşüb, dillerinden ağlaram.

 

GÜNÜDÜ

Qem qesavet, bugün başa vuruldu,

Ağlayalım, ayrılığın günüdü.

Qismetimiz, qurbetelde verildi,

Ağlayalım, ayrılığın günüdü,

 

Meni kül eledi, elin dilleri,

Bundan sonra gözlemeyin yollan,

Men gezerem, gedib qurbetelleri,

Ağlayalım, ayrılığın günüdü.

 

Canım ustad, teveqqeyim sizedi,

Feleyin etdiyi mene cezadı,

Belke qismetim var, meni gözedi,

Ağla Memmed, ayrılığın günüdü.

NEYLİYİM?

Könül seven dost bağına varabilmem, neyliyim,

Açılıbdı taza güller, derebilmem, neyliyim,

Bir cananın hesretinden düşdüm Eyyub derdine,

Dolanıram tebib deyib, çarebilmem neyliyim?

 

Bilen keşler, eşqe düşmek, çox sitemdir can üçün,

Ne qeder ki, derd-i qem vardı, yazılıbdi men üçün,

Sevmişem bir mehribanı, nigaranam on üçün,

Herden herden düşer yada görebilmem, neyliyim?

 

Mehemmed'em, erz-i halım budur size, qazılar,

Xoş halına ol kimsenin könlünü pervaz eler,

Yaradanın kereminden bele imiş yazılar,

Mesken salıb bu viranda durabilmem, neyliyim?