Xan Çoban (18. Yüzyıl)


18.yüzyıl âşıqlarından olup, doğum ve ölüm tarihi belli değildir. Bir şiirindeki "Xan Çoban'ım Arazbar'dan" mısraına bakarak onun Arazbar'lı olduğunu söyleyebiliriz.

 

"Saramı" redifli müstezadı, halk türküleri repertuarına girmiş olup; Azerbaycan ve Doğu Anadolu Bölgesinde söylenmektedir.

 

Elimizde 8'li şiirleri bulunan Xan Çoban'ın şiirlerinin bir kısmı kaybolmuştur. Onun adına bağlı olarak aynı adda bir de halk hikâyesi teşekkül etmiş; hikâye Xan Çoban ile Ebul Qasım Nebati'nin hayatı etrafında şekillenmiştir.


BİLMEZ

Bir iyid ki derde düşe,

Derd elinden yatabilmez.

Oabağmda min ov geze,

Heç birine atabilmez.

 

Haqq dergâhı ayaz imiş,

Camalıgün, beyaz imiş,

Felek ne hiylebaz imiş,

Heç kes onu tutabilmez.

 

Xan Çoban'am Arazbar'dan,

Bağçalanın doldu bardan,

İyid qalsa ger gatardan,

Tay, tuşuna çatabilmez.



QAŞDI

Arpaçayı aşdı daşdı,

Sel Saramı götdü, qaşdı,

Sara gözel, qelem qaşdı,

 

Apardı seller Saramı,

Bir ala gözlü balamı!

Yüz atiıyduj, çıxdıq düze,

Bıçaq batsın yaman göze,

Sağrı başmaq suda üze,

 

Apardı seller Saramı,

Bir ala gözlü balamı.

 

Arpa çayı derin olmaz,

Axan sular serin olmaz,

Sara kimi gelin olmaz,

 

Apardı seller Saramı,

Bir ala gözlü balamı.

 

Arpa çayı meni aldı,

Apardı deryaya saldı,

Cilovdarım dalda qaldı,

 

Apardı seller Saramı,

Bir ala gözlü balamı.

 

Men bu bağa girmemişem,

Qonça gülün dermemişem,

Men Saranı görmemişem,

 

Apardı seller Saramı,

Bir ala gözlü balamı.

 

Olduq eceb günü qara,

Derdimize yoxdu çara,

Sara hesret qaldı yara,

 

Apardı seller Saramı,

Bir ala gözül balamı.

 

Qaldı bu sinemde dağın,

Öldürdü meni ferağın,

Oldu qara tay otağın,

 

Apardı seller Saramı,

Bir ala gözlü balamı.

 

Adaxlın gözler yolunu,

Boynuna salsın qolunu,

Su aldı sağ u solunu,

 

Apardı seller Saramı,

Bir ala gözlü balamı.

 

Düyünü tökdüm qazana,

Qaynadi qaldı azana,

Elac yox Allah yazana,

 

Apardı seller Saramı,

Bir ala gözlü balamı.

 

Arpa çayı ada gelir,

Kor yengeler dada gelir,

Sağrı başmaq suda gelir,

 

Apardı seller Saramı,

Bir ala gözlü balamı.

 

Gedin deyin Xan Çoban'a,

Gelmesin bu il Muğan'a,

Muğan batıb naxaq gana,

 

Apardı seller Saramı,

Bir ala gözlü balamı.